Eliminasyon diyeti, vücutta inflamasyon, sindirim problemleri veya bağışıklık
sistemi tepkilerine yol açan besinleri belirlemek amacıyla uygulanan tanısal
bir beslenme protokolüdür.
Fonksiyonel tıp yaklaşımında, özellikle gıda intoleransları, irritabl bağırsak
sendromu (İBS), cilt problemleri, otoimmün hastalıklar ve hormonal
dengesizliklerin yönetiminde önemli bir yere sahiptir.
Amaç; “ne yememeliyim?” sorusuna değil, “hangi besinlerle vücudum
gerçekten uyum içinde çalışıyor?” sorusuna yanıt bulmaktır.
Eliminasyon Diyetinin Temel Prensibi
Eliminasyon diyeti iki ana evreden oluşur:
1. Eliminasyon (çıkarma) dönemi
2. Yeniden tanıtım (reintroduksiyon) dönemi
Eliminasyon dönemi, potansiyel olarak inflamasyon veya intolerans
oluşturma riski yüksek gıdaların (örneğin gluten, süt ürünleri, yumurta, soya,
mısır, rafine şeker, işlenmiş gıdalar vb.) belirli bir süreliğine diyetten çıkarıldığı
dönemdir.
Bu süre genellikle 3 ila 6 hafta arasında değişir.
Amaç, bağışıklık sistemini sakinleştirmek, bağırsak geçirgenliğini onarmak ve
semptomların düzeyini gözlemlemektir.
Yeniden tanıtım dönemi ise, çıkarılan gıdaların tek tek, kontrollü şekilde geri
eklendiği aşamadır.
Bu süreçte bireyin verdiği tepkiler dikkatle izlenir; olumsuz semptomlar
yeniden ortaya çıkarsa, o besinin vücutta tolere edilmediği sonucuna varılır.
Fonksiyonel Beslenme Perspektifinde Eliminasyon Diyeti
Eliminasyon diyeti, yalnızca “yasaklar listesi” değildir.
Fonksiyonel yaklaşımda amaç, bağışıklığı bastırmak değil; vücudu
sakinleştirip hangi besinlerle dengeye girdiğini anlamaktır.
Bu süreçte:
● Bağırsak bariyerinin onarımı için glutamin, çinko, omega-3 ve
antioksidanlardan zengin bir beslenme planı oluşturulur.
● Karaciğer detoksifikasyonu desteklenir; kükürtlü sebzeler, yeşil
yapraklılar ve yeterli su alımı önem kazanır.
● Mikrobiyota dengesi yeniden kurulurken, probiyotik ve prebiyotik
kaynaklara dikkat edilir.
● Stres yönetimi ve yeterli uyku, bağırsak-beyin ekseninin onarımında
tamamlayıcı unsurlardır.
Hangi Durumlarda Uygulanır?
Eliminasyon diyeti, aşağıdaki durumlarda sıklıkla tercih edilir:
● İrritabl Bağırsak Sendromu (İBS)
● Gıda intoleransları (laktoz, gluten vb.)
● Otoimmün hastalıklar (Haşimato tiroiditi, çölyak, romatoid artrit)
● Cilt problemleri (akne, egzama, ürtiker)
● Şişkinlik, gaz, kabızlık gibi kronik sindirim şikayetleri
● Hormonal dengesizlikler (PMS, PCOS, östrojen dominansı)
Eliminasyon diyeti, vücudu “sıfırlayan” bir süreç değildir;
aksine, bedenin neye ihtiyaç duyduğunu anlamayı sağlayan bilimsel bir
gözlem yöntemidir.
Doğru uygulandığında yalnızca sindirim sistemini değil, hormon dengesini,
bağışıklık cevabını ve genel yaşam enerjisini de yeniden düzenler.
